Je staat in de supermarkt met twee pakken melk in je handen en op allebei staan drie of vier logo’s. Welke zegt nu echt iets? Bij de biologische keurmerken is het groene EU-blaadje de basis: het staat verplicht op elk voorverpakt biologisch product en de regels erachter liggen vast in Europese wetgeving. EKO en Demeter stellen extra eisen bovenop dat blaadje. Beter Leven gaat over dierenwelzijn, MSC en ASC over vis en Fairtrade en Rainforest Alliance over koffie, thee, cacao en tropisch fruit.
Wat een keurmerk op je eten zegt
Een keurmerk voor duurzaamheid stelt eisen aan het milieu, het dierenwelzijn of de mensen die het product maken. Voldoet een producent aan die eisen, dan krijgt hij een certificaat en mag het logo op de verpakking. Volgens de Keurmerkenwijzer van Milieu Centraal mag een keurmerk zelf geen winst maken; de producent betaalt een vergoeding voor het beheer van het keurmerk.
Niet elk keurmerk heeft dezelfde status. Het Europese biologische keurmerk staat in de wet, net als beschermde herkomstnamen zoals Parmaham. Beter Leven en Fairtrade komen van organisaties en staan niet in de wet. Ze kunnen wel betrouwbaar zijn, als de regels duidelijk zijn, onafhankelijk zijn opgesteld en goed worden gecontroleerd (Voedingscentrum).
Supermarkten en merken gebruiken ook eigen logo’s. Een bedrijf mag geen eigen duurzaamheidslabel meer op een product zetten zonder onafhankelijke controle en moet elke duurzaamheidsclaim kunnen onderbouwen (Voedingscentrum). Kom je toch een onbekend logo tegen, kijk dan even wie de eisen stelt en wie ze controleert.
Biologische keurmerken: het groene blaadje, EKO en Demeter
Het Europese biologische keurmerk
Het groene blaadje van twaalf sterretjes is het officiële Europese keurmerk voor biologisch. Het is verplicht op alle voorverpakte biologische producten in de EU en het woord biologisch is zelf ook wettelijk beschermd. Zie je dit logo, dan weet je zeker dat het product biologisch is, waar je het ook koopt: in de supermarkt, op de markt of in een webshop (Skal).
De regels staan in Verordening (EU) 2018/848. Een biologisch product is gemaakt zonder:
- kunstmest
- chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen
- genetisch gemodificeerde organismen
Dieren krijgen meer ruimte dan in de gangbare veehouderij en de boer werkt aan een gezonde bodem. In de winkel vind je het blaadje op alles van zuivel tot biologische groenten en fruit en op de biologische producten in de rest van je boodschappenmand.
Het EKO keurmerk
EKO (tegenwoordig ook EKO-NL genoemd) is een Nederlands biologisch keurmerk dat verder gaat dan het EU-blaadje. Een product met het EKO-keurmerk is biologisch, komt uit Nederland en voldoet aan extra eisen voor biodiversiteit, dierenwelzijn en klimaat. Drie voorbeelden van die eisen (EKO-keurmerk):
- biologische koeien krijgen minimaal 180 dagen weidegang
- melkveehouders gebruiken minimaal 5 procent van hun grond voor natuur en landschap
- akkerbouwers wisselen zware gewassen zoals aardappels af met graan of gras, zodat de bodem gezond blijft
Op een voorverpakt EKO-product staat daarom ook altijd het groene blaadje: EKO komt erbovenop en vervangt het niet.
Demeter
Demeter is het keurmerk voor biodynamische landbouw en voeding. Ook dit is een aanvulling op het Europese keurmerk, dus een voorverpakt Demeter-product draagt allebei de logo’s (Skal). Het Voedingscentrum rekent Demeter tot de topkeurmerken voor onder meer eieren, groente, fruit, vlees en zuivel.
Een Skal keurmerk bestaat niet: Skal is de controleur
Wie zoekt naar het Skal-keurmerk, vindt geen apart logo op de verpakking. Skal Biocontrole is de onafhankelijke organisatie die in Nederland toezicht houdt op de biologische sector. Skal controleert boeren, verwerkers, winkels en webshops en geeft hun een bio-certificaat. Alleen met dat certificaat mag een bedrijf producten als biologisch verkopen.
Twijfel je aan een product met het biologische keurmerk of vermoed je dat een winkel biologisch verkoopt zonder certificaat? Dan meld je dat bij Skal, met een foto van het etiket en de kassabon (Skal voor consumenten). Vragen over biologische voeding beantwoordt de biologische vragenlijn van Bionext, in opdracht van Skal en Stichting EKO-keurmerk.
Keurmerken voor dierenwelzijn: de sterren van Beter Leven
Beter Leven toont met één, twee of drie sterren hoe het dier heeft geleefd. Hoe meer sterren, hoe meer ruimte, uitloop en natuurlijk gedrag. De tabellen van het Voedingscentrum laten per diersoort zien hoeveel ruimte het dier binnen heeft, of het naar buiten kan en welke ingrepen verboden zijn. Bij varkens met één ster is castreren bijvoorbeeld al niet toegestaan.
De sterren tellen per productgroep. Voor eieren, vlees en zuivel is Beter Leven met drie sterren een ambitieus keurmerk. Bij zuivel geldt dat ook voor één en twee sterren (Voedingscentrum). Hoe de sterren per diersoort verschillen, staat uitgewerkt bij het Beter Leven-keurmerk. Sterren zijn één manier om diervriendelijk vlees te herkennen.
Bij eieren heb je een extra hulpmiddel: de code op het ei. Een 0 staat voor biologische eieren, een 3 voor kippen in koloniehuisvesting (Voedingscentrum).
Keurmerken voor vis: MSC en ASC
Bij vis zie je vooral twee logo’s. Het blauwe MSC-keurmerk staat op wild gevangen vis uit visserijen die onafhankelijk zijn beoordeeld op hun gevolgen voor de visstand en de zee. ASC is het keurmerk voor verantwoord gekweekte vis (MSC). Beide zijn topkeurmerken volgens het Voedingscentrum. Zo’n logo helpt je bij de vraag of vis eten duurzaam kan zijn.
Keurmerken voor eerlijke handel en tropische producten
Voor koffie, thee, cacao en tropisch fruit draait het vaak om de boeren en arbeiders aan het begin van de keten. Fairtrade laat zien dat er sprake is van eerlijke handel. Fairtrade, Fair for Life en Rainforest Alliance zijn topkeurmerken voor tropische producten, Pro Terra voor onder meer soja en het Sustainable Rice Platform voor rijst (Voedingscentrum).
Voor palmolie staat RSPO in de lijst met topkeurmerken van het Voedingscentrum.
De belangrijkste keurmerken naast elkaar
|
Keurmerk |
Waarvoor |
Wat het garandeert of zegt |
Wettelijk of privaat |
|
EU-biologisch (groene blaadje) |
Alle biologische voeding |
Geen kunstmest, geen chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen, geen ggo, meer ruimte voor dieren |
Wettelijk, toezicht door Skal |
|
EKO |
Biologische voeding uit Nederland |
Biologisch plus extra eisen voor biodiversiteit, dierenwelzijn en klimaat |
Privaat, bovenop EU-biologisch |
|
Demeter |
Biodynamische voeding |
Biologisch plus biodynamische landbouw |
Privaat, bovenop EU-biologisch |
|
Beter Leven (1 tot 3 sterren) |
Vlees, eieren, zuivel |
Meer ruimte en welzijn voor het dier, oplopend per ster |
Privaat |
|
MSC |
Wild gevangen vis |
Visserij onafhankelijk beoordeeld op visstand en zee |
Privaat |
|
ASC |
Kweekvis |
Verantwoord gekweekt |
Privaat |
|
Fairtrade |
Koffie, thee, cacao, tropisch fruit |
Eerlijke handel met de producenten |
Privaat |
|
Rainforest Alliance |
Koffie, thee, cacao, tropisch fruit |
Staat op de lijst topkeurmerken voor tropische producten van het Voedingscentrum |
Privaat |
Topkeurmerken herkennen met de Keurmerkenwijzer
Milieu Centraal heeft samen met het Voedingscentrum en andere experts bekeken welke keurmerken het meest ambitieus, betrouwbaar en transparant zijn. Die heten topkeurmerken. Of een keurmerk een topkeurmerk is, kan per productgroep verschillen, omdat de eisen per product anders zijn (Voedingscentrum).
Kom je een logo tegen dat je niet kent, zoek het dan op in de Keurmerkenwijzer. Daar zie je per keurmerk wat het eist op milieu, dierenwelzijn en mens en werk. Ook zie je hoe goed de controle is. Producten met een keurmerk zijn vaak iets duurder door de controle en de andere manier van produceren, schrijft het Voedingscentrum.
Lees verder per onderwerp
Op Duurzamereten.nl gaan deze artikelen dieper in op de keurmerken en de producten erachter:
- Biologisch: wat zijn biologische producten, is biologisch vlees wel zo biologisch, is biologisch eten gezonder en is duurzaam eten duurder
- Dierenwelzijn: het Beter Leven-keurmerk, wat zijn biologische eieren en alles over duurzaam vlees
- Vis: is vis eten duurzaam
- Eerlijke handel en tropische producten: palmolie en koffie